СЖТМ нені көрсетеді
СЖТМ — сыйақының жылдық тиімді мөлшерлемесі. Бұл барлық міндетті төлемдерді, олардың мерзімдерін және күрделі пайызды ескере отырып, жылдық пайызға шаққандағы несие құны. Қазақстандағы әрбір МҚҰ мен әрбір банк СЖТМ-ді шартта және жарнамада көрсетуге міндетті — сондықтан оны салыстыру үшін пайдалануға болады.
СЖТМ-ге сыйақы және шарт бойынша барлық міндетті төлем кіреді: комиссиялар, сондай-ақ несие берудің шарты болса, сақтандыру. Бір несиенің мөлшерлемесі төменірек болғанымен, оның «беру үшін комиссиясы» болса, СЖТМ мұны бірден көрсетеді.
Оны қалай есептейді
Формула СЖТМ-ді есептеу қағидаларында белгіленген. Несие берілген күнге келтірілген барлық төлемдеріңіздің сомасы сіз алған сомаға тең болатындай жылдық мөлшерлеме ізделеді. Әр төлем неғұрлым кеш жасалса, соғұрлым көбірек «кішірейеді»: ол (1 + СЖТМ) санының «төлемге дейінгі күндер саны / 365» дәрежесіне бөлінеді.
Күрделі естіледі, бірақ мәні қарапайым: СЖТМ — ақшаңыз несие бойынша қарыз қандай жылдамдықпен өссе, дәл сондай жылдамдықпен өсетін салымның мөлшерлемесі.
Қысқа мерзімді несиеде ол неге жоғары
Мысалы, «Экспресс»: 100 000 ₸ — 30 күн мерзімге, күніне 0,25% мөлшерлемемен. Сыйақы — 7 500 ₸, қайтаратын сома — 107 500 ₸. Бір айда қарыз өсімі — 7,5%.
СЖТМ мына сұраққа жауап береді: «Ал егер бұл бір жыл бойы, оның үстіне пайызға пайыз қосылып жалғаса берсе ше?» Нәтижесінде жылдық 141,1% шығады. Күндік мөлшерлемені 365-ке жай көбейтсек, 91% шығар еді, бірақ СЖТМ капиталдандыруды ескереді.
Бұл ретте сіз сомадан 141,1% емес, дәл 7 500 ₸ төлейсіз — өйткені ақшаны бір жылға емес, бір айға аласыз.
Заң СЖТМ-ді шектейді: мерзімі ең көбі 45 күн болатын қысқа мерзімді несиелер үшін — ең көбі 179%, МҚҰ-ның қалған микрокредиттері үшін — ең көбі 46%. Сізге бұдан жоғары мөлшерлеме ұсынылса — бұл заң бұзушылық.
Несиелерді қалай салыстыру керек
- Мерзімі бірдей болса — СЖТМ-ді салыстырыңыз. Ол неғұрлым төмен болса, барлық төлемімен қоса несие соғұрлым арзан.
- Мерзімі әртүрлі болса — артық төлемді теңгемен салыстырыңыз, оның өзінде ақша сізге шынымен қажет болатын мерзім бойынша.
- Тұрақсыздық айыбына қараңыз. Төлемді кешіктіріп алу қаупі болса, мөлшерлеменің өзі ғана емес, мерзімі өткен берешектің қаншаға түсетіні де маңызды.
- Мерзімінен бұрын өтеу талаптарын тексеріңіз. Айыппұлсыз әрі сыйақы қайта есептелетін болса, ертерек қайтарып, азырақ төлейсіз.
Сайтымыздағы калькулятор кез келген сома мен мерзім үшін СЖТМ-ді де, теңгемен есептелген артық төлемді де көрсетеді — тарифтер бетінде байқап көріңіз.
